వినాయక చవితి..అప్పుడూ ..ఇప్పుడూ..

నా చిన్నపుడు వినాయక చవితి అంటే కొంత ఆసక్తీ, కొంత భయమూ.. పొద్దున్నే స్నానమైన తరువాత, పత్రి కోసం పిల్లలందరమూ పెరట్లమీదా, దొడ్ల మీదా పడే వారం. మారేడాకు శివాలయం వెనుక దొరుకుతుంది. శివుడికి ప్రీతి పాత్రమైనది కాబట్టీ ఆయన కొడుకు కి కూడా ఇష్టం, జమ్మి ఆకులు బడి గ్రౌండ్ వెనుక పొదల దగ్గర ఉన్న జమ్మి చెట్టు కొమ్మలను విరగదీస్తే వస్తాయి, వెలగ పళ్ళ కోసం ఆ పక్కనే ఉన్న వెలగ చెట్టు ఎక్కాలి. కానీ ముళ్ళు ఉంటాయి కాబట్టీ ఒక గడ కర్ర తో కొట్ట వలెను.లేక రాళ్ళు రువ్వవలెను. మాలో శీను గాడికి ఆత్ర మెక్కువ. వాడు ఓ పది కాయల పడగొట్టి కానీ ఊరుకొనే వాడు కాదు. కామేశం గాడు వాడిని మందలించే వాడు, “ఒరేయ్, ఈ పళ్ళన్నీ శాస్త్రానికి ఒకటో రెండో అయితే చాలు రా, పండగ ఉద్దేశం ముఖ్యం గా “ఈ పళ్ళూ ఈ ఆకులూ ఉంటాయని తెలవటానికని” మన తెలుగు మాస్టారు చెప్పలా?” అనేవాడు.
ఇలా పత్రి మొత్తం ఓ పైసా కూడా ఖర్చు పెట్టకుండానే సేకరించేవారం. పైసలు ఖర్చు పెట్టేది మాత్రం వినాయకుడి బొమ్మకీ, ఆయన గొడుగుకీ. అప్పట్లో పర్యావరణ స్పృహ ఇప్పటి లా లేదు, కాబట్టీ బజార్లో రంగు గణేశులే దొరికే వారు. వినాయకుడి పాదాల దగ్గర ఎలుక లేకుంటే, ఆ బొమ్మ కొనకూడదు! వినాయకుడికి పైన చతురస్రాకారం లో ఉండే ఒక చక్క ఫ్రేం వేలాడదీసే వాళ్ళం (దీనిని ఏమంటారో మరిచి పోయాను. ఎవరికైనా గుర్తుంటే చెప్పండి). దానికి,  కరకట్ట కింది మొక్క జొన్న తోటలలోంచీ తెచ్చిన కండులను కట్టే వాళ్ళం. ఇంకా ఆకులను గుచ్చే వాళ్ళం.
వినాయకుడి కోసం ఇంట్లో శాశ్వతం గా ఒక పీట ఉండేది.
వంటింట్లో కుడుములూ ఉండ్రాళ్ళూ తయారవుతూ ఉండేవి. కానీ వాటిని తినటానికి లేదు. పూజ అయేదాకా ఇంట్లో ఎవరూ ఏమీ తినకూడదని పెద్దవారి ఆజ్ఞ.  “ఊరికినే వంట గది చుట్టూ తిరగకపోతే, పుస్తకాలకి కాస్త పసుపు రాసి, “ఓం” రాసుకోవచ్చు గా!”, అని ఓ కేక. “అవును, పుస్తకాలు పూజ దగ్గర పెడితే ఆ సంవత్సరం మంచి మార్కులు వస్తాయి. పూజ దగ్గర పుస్తకాలు పెట్టాలంటే వాటికి పసుపు రాయాలి. “ఓం” అని తెలుగు లో రాయాలి, అప్పటికి సంస్కృతం “ఓం” ఎలా రాయాలో తెలియదు మరి!
పూజ మొదలవుతుంది. కడుపులో వినాయకుడి వాహనాలు పరుగెడుతున్నా, శ్రధ్ధగా మంత్రాలు వినేవాడిని. వినాయక వ్రత కల్పం కధ పుస్తకం ఓ “యాంటిక్”. అది పది సంవత్సరాల నుండీ వస్తున్న ఓ వారసత్వ సంపద.  ముందు స్తోత్రం. తరువాత పూజ..
బిళ్వ పత్రం..ఆ మారేడాకు ఇలా ఇయ్..
సరే..ఆ శమీ పత్రం ..జమ్మి ఆకు..
కదళీ ఫలం..అరటి పండు ఏదీ..?
దర్భ..గడ్డిపోచ..ఇంకా..బదరీ పత్రం..రేగు ఆకు..
ఇలా పూజ చేసే పెద్దలకి అందిస్తూ ఉండే వాళ్ళం. దానితో ఏ పత్రం అంటే ఏమిటో, సంస్కృతం అప్పటికి చదవక పోయినా, కొంత అర్ధమయేది. మరుసటి సంవత్సరానికి కొంత గుర్తుండేది. మధ్య మధ్య లో ఇంట్లో పిల్లలకి ఏదో ఒక అల్లరి పని కి తిట్లు పడేవి. తరువాత పెద్ద వాళ్ళ సమర్ధన, “ఈ రోజు తిట్టించుకొంటే మంచిదే లేవే!”, అని.

“ఓ బొజ్జ గణపయ్య, నీ బంటు నేనయ్య
ఉండ్రాళ్ళ తద్ది కీ..”
అంటూ తెలుగు లో పద్యాలు కూడా ఉండేవి..మధ్యాహ్నం ఏ రెండింటికో వ్రతం పూర్తి అయ్యేది. కడుపు నక నక లాడుతూ ఉంటే ఉండ్రాళ్ళూ, కుడుములూ లాగించి, గారెల పైన పడే వాళ్ళం.
ఓ సంవత్సరం వ్రత కల్పం పుస్తకం పోయింది. కొత్త వ్రత కల్పం పుస్తకం మార్కెట్ లో కొంటే, చాలా చిన్నదైపోయింది. అంతా షార్ట్-కట్..అంతేనా?, కథ మారిపోయింది. అంతకు ముందు ఉండే మూల కథ  మారకపోయినా, కొన్ని చిన్న మార్పులు వచ్చాయి.

సాయంత్రం వినాయక చవితి పందిళ్ళ లో ఘంటసాల భక్తి పాటలు పెట్టే వారు. హరి కథా కాలక్షేపం జరిగేది. హరి కధ చెప్పే ఆయన(భారతం చెప్పే భాగవతార్) పద్యాలు చదువుతూ మధ్య మధ్య లో అనేక (సంబంధం ఉండీ ఉండని) పిట్ట కథలలోకి దిగుతూ అలరించే వాడు. అసలు కథ భారతమైనా, అసలు కథ కంటే ఆ పిట్ట కథలే బాగుండేవి. ఉదాహరణ కి శల్యుడు మేకపోతు గాంభీర్యం చూపించాడు అని, మేకపోతు గాంభీర్యమంటే ఏమిటొ వివరించటానికి పులీ, మేకా, గుహా..కథ వినిపించే వారు. మధ్య మధ్య న పద్యాలు పాడుతూ, చేతి లో చిడతలు(?) వాయిస్తూ చిన్న పాటి చిందులు కూడ వేసే వారు.   ఇప్పుడు హరి కధ చెప్పే వారు రాష్ట్రం లో ఎంత మంది మిగిలి ఉన్నారో!

********************

కాలం తో పాటు వినాయక వ్రతం లోనూ, నా లోనూ కూడా మార్పులు వచ్చాయి.
నేను సాంప్రదాయక దేవుడిని నమ్మటం మానేశాను. పట్టణాలకు చేరాను. ఇప్పుడు బజారుకెళ్ళటం ఇంత పత్రి కొనుక్కొని రావటం. ఆ పత్రి లో ఏముందో కూడా ఒక్కోసారి తెలియదు.(మన సంచి లో తక్కువా, రోడ్డు పై కాళ్ళకింద నలుగుతూ ఎక్కువా ఉంటోంది పత్రి ఈ మధ్యన ). ఐదు నిమిషాలలో చదివి పారేయగల వినాయక వ్రత కల్పాలు వచ్చాయి.
వ్రతానికి కూర్చొంటే ( 😦 పాపం నేను), ఇంగ్లీషు మీడియం లో చదివిన పట్నపు శ్రీమతి చదివే స్తోత్రం కర్ణ కఠోరం గా వినపడి, ఆగలేక నేనే సరిగా చదివి దాని అర్ధాన్ని వివరించటం. పిల్లలకి వినాయక కథ ని “టాం అండ్ జెర్రీ” తరహా లో వినిపించటం. కావలసిన ఫల పత్రాల లో ఒకటీ పత్రి లో కనిపించదు (ఏక వింశతి పత్రాణి). అన్నీ కలిపి వినాయకుడి ముందు పెట్టి, శ్లోకం చదవటం.  ..ఇదీ పరిస్థితి.నాస్తికులు కూడా త్యాగరాయ కృతిని విని ఆనందించినట్లు, నేను కూడ వినాయక పూజను చేసి సంతోషించటం నేర్చుకొన్నాను.

పిల్లలు ఆకలి కి తట్టుకోలేరు కాబట్టీ వాళ్ళకి పొదున్నే బొజ్జ నింపేయటం మంచిది. ఇక వాళ్ళ బొజ్జ నిండా ప్రశ్నలే!
“డాడీ! గణేశా ని అంత చిన్న జెర్రీ ఎలా మోయగలుగుతుంది?”, లాంటి ప్రశ్న లకి సమధానం ఇవ్వటం.

ఇక ముందు ముందు ఎలా మారబోతోందో ఈ వ్రతం..ఇంటర్నెట్ సైట్లు పెట్టుకొని అయిందనిపించటం, మాల్స్ లో పత్రి విక్రయించటం, పత్రి వేసే యంత్రాలూ, మంత్రాలు చదివే యంత్రాలూ వగైరా వస్తాయేమో!కెల్లాగ్స్ కుడుముల పాక్ నీ, ఎంటీ ఆర్ ఉండ్రాళ్ళ రీఫిల్ నీ వాడవలసి వస్తుందేమో!
…ఆ పూజకి వేళయినట్లుంది, “వ్రతానికి రండీ..” అని వినిపిస్తోంది దేవుడి గది లోనుంచీ.
ఇక ఉంటానండీ. నండ్రి. ధన్యవాదగళు!